Адкрыты ліст у падтрымку стварэння Беларускага даследчага ўніверсітэта і рэгістрацыі яго ў краіне Еўрапейскага звязу

Мы, прадстаўнікі міжнароднай акадэмічнай і грамадзянскай супольнасці, падтрымліваем памкненні беларускага народа ў барацьбе за дэмакратыю і правы чалавека, якая была надзвычай моцна прадэманстраваная пад час прэзідэнцкіх выбараў 2020 г., і лічым неабходным падтрымаць інтэнцыю прадстаўнікоў беларускай акадэміі, а таксама структур грамадзянскай супольнасці і дэмакратычных сіл, якія стаяць разам з імі, у перакананні ў надзвычайнай важнасці стварэння і рэгістрацыі ў ЕС Беларускага нацыянальнага даследчага ўніверсітэта.

У самой Беларусі зараз цалкам неспрыяльныя ўмовы для развіцця адукацыі і культуры, бо жорсткі дыктатарскі рэжым не толькі забараняе незалежныя інстытуты адукацыі, ганебна руйнуе акадэмічныя свабоды і звальняе без магчымасці вяртання на працу прадстаўнікоў беларускай адукацыі і навукі, якія выступаюць супраць палітыкі, што праводзіць аўтарытарная улада, але і садзейнічае маштабнай русіфікацыі і каланізацыі беларускай нацыі, працуе на наступ “рускага міра”.

На сёння ў Беларусі афіцыйна працуе каля 50 вышэйшых навучальных устаноў, але адукацыя ні ў адным з іх не вядзецца на беларускай мове – тытульнай мове нацыі, а выключна па-руску. У пачатковай і сярэдняй адукацыі толькі 10% беларускіх дзяцей маюць магчымасць атрымліваць яе на роднай мове. У беларускай адукацыйнай прасторы пануе ідэалагічны кантроль, мілітарызацыя навучання і палітычная цэнзура. Сотні і тысячы першакласных спецыялістаў не могуць свабодна займацца навуковай і выкладчыцкай дзейнасцю у краіне і вымушаныя выяжджаць у іншыя дзяржавы праз пераслед і гвалт.

Пры гэтым беларусы як нацыя заслугоўваюць, каб прадстаўнікі яе акадэміі маглі весці багатую навуковую і выхаваўчую працу на сваёй мове, а таксама мовах народаў свету. Вольная і дэмакратычная Беларусь патрабуе стварэння моцнага акадэмічнага (навуковага) асяродка для правядзення важных даследаванняў у розных галінах і цэнтра беларускіх даследаванняў, які б выходзіў за межы даследаванняў расійскіх, а таксама цэнтра падрыхтоўкі будучых спецыялістаў – магістраў і дактароў навук па важных навуковых напрамках, перадусім сацыяльна-гуманітарнага профілю, які найбольш падпадае пад цэнзуру і рэпрэсіі. Стварэнне нацыянальнага даследчага ўніверсітэта і пашырэнне ведаў аб Беларусі будзе спрыяць дэкаланізацыі ўяўленняў аб постсавецкай прасторы і прынясе карысць заходняй акадэмічнай і экспертнай супольнасці. 

Мы, ніжэйпадпісаныя, лічым, што свабодны распаўсюд веды, адсутнасць ідэалагічных абмежаванняў навуковых даследаванняў і права нацыі на адукацыю на роднай мове – гэта падставовыя элементы чалавечага і грамадскага развіцця, таму мы падтрымліваем стварэнне і рэгістрацыю Беларускага нацыянальнага даследчага ўніверсітэта ў межах ЕС і заклікаем палітыкаў гэтых краін, а таксама профільныя фонды да шчыльнай кааперацыі з камандай стваральнікаў па пытанні заснавання і фінансавай падтрымкі гэтага праекта.

Лiст падпiсалi:

• Svetlana Aleksievich — пісьменніца, лаўрэатка Нобелеўскай прэміі па літаратуры 2015 года.
• Marci Shore — прафесарка гісторыі, Ельскі ўніверсітэт.
• Jason Stanley — прафесар філасофіі (кафедра імя Джэйкаба Уроўскага), Ельскі ўніверсітэт.
• Anika Walke — прафесарка развіцця кар’еры імя Georgie W. Lewis, дацэнтка гісторыі і юдэйскіх, ісламскіх і блізкаўсходніх даследаванняў, Універсітэт Вашынгтона ў Сэнт-Луісе.
• Stefan Eriksson — былы амбасадар Швецыі ў Беларусі.
• Andrzej Leder — прафесар, Інстытут філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук.
• Viktoras Bachmetjevas — дацэнт, Універсітэт Вітаўта Вялікага.
• Andrzej Gniazdowski — доктар габілітаваны, прафесар Інстытута філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук.
• David Marples — заслужаны прафесар, Універсітэт Альберты.
• Pavel Tereshkovich — дырэктар Беларускай асацыяцыі адукацыі і навукі.
• Dr. Diana Siebert — доктарка навук, Універсітэт Гісена.
• Krzysztof Czyżewski — прэзідэнт Фонду «Памежжа».
• Andrei Vardomatski — доктар габілітаваны ў галіне сацыялогіі, незалежны сацыёлаг.
• Prof. Victor Shadurski — прафесар, Уроцлаўскі ўніверсітэт.
• Olga Shparaga — філосафка, PhD, асацыяваная даследчыца Цэнтра гісторыі трансфармацый (RECET, Вена).
• Yevhen Mahda — доктар навук, Нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт Украіны «КПІ імя Ігара Сікорскага».
• Lizaveta Dubinka-Hushcha — рэгіянальная дырэктарка Дацкага інстытута культуры ў краінах Балтыі.
• Ivonka Survilla — прэзідэнтка Беларускай Народнай Рэспублікі ў выгнанні.
• Thomas Bohn — прафесар гісторыі Усходняй Еўропы, Універсітэт Юстуса Лібіха ў Гісене.
• Steve Fuller — уладальнік кафедры імя Агюста Конта ў галіне сацыяльнай эпістэмалогіі, Універсітэт Уорыка.
• Curt Woolhiser — выкладчык рускай і славянскай лінгвістыкі, Бостанскі каледж.
• Natallia Pinchuk — жонка Алеся Бяляцкага.
• Adam Michnik — галоўны рэдактар газеты Gazeta Wyborcza.
• Prof. Yaroslav Hrytsak — прафесар, Украінскі каталіцкі ўніверсітэт.
• Yevhen Bystrytsky — вядучы навуковы супрацоўнік, прафесар, Інстытут філасофіі Нацыянальнай акадэміі навук Украіны.
• Pavel Barkouski — доктар філасофіі, прафесар Інстытута філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук.
• Alina Koushyk — прадстаўніца па нацыянальным адраджэнні Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі.
• Timafej Padvicki — навуковы супрацоўнік, Кёльнскі ўніверсітэт.
• Adrian Jusupović — прафесар, Інстытут гісторыі імя Тадэвуша Мантэўфеля Польскай акадэміі навук.
• Henadz Korshunau — кандыдат сацыялагічных навук (PhD), старшы навуковы супрацоўнік Цэнтра новых ідэй.
• Siarhei Papou — псіхааналітык, псіхіятр.
• Dzianis Kandakou — доктар навук (PhD), ENSTA Paris / Sorbonne Nouvelle.
• Adam Danilczyk — доктар навук (PhD), Інстытут гісторыі імя Тадэвуша Мантэўфеля Польскай акадэміі навук.
• Vladimir Arutiunian — інжынер.
• Vital Byl — доктар навук (PhD), Бонскі ўніверсітэт.
• Sviatlana Liasovich — дацэнтка, кандыдатка філалагічных навук (беларуская мова), незалежная даследчыца.
• Katarzyna Waszczyńska — супрацоўніца Інстытута этналогіі і культурнай антрапалогіі Варшаўскага ўніверсітэта (IEiAK UW).
• Aliaksandr Papko — журналіст і палітолаг, Belsat TV, Варшаўскі ўніверсітэт.
• Marina Shapturenko — доктарка біялагічных навук, біёлаг, Анклам, Германія.
• Andrei Radaman — дактарант, Універсітэт у Беластоку.
• Tatsiana Astrouskaya — доктарка навук, даследчыца і выкладчыца, Інстытут Гердэра па гістарычных даследаваннях Усходняй Цэнтральнай Еўропы і Універсітэт Гісена.
• Iskra Schwarcz — прафесарка, доктарка навук, Венскі ўніверсітэт.
• Anna Engelking — доктарка габілітаваная, прафесарка Інстытута славістыкі Польскай акадэміі навук.
• Karol Łopatecki — доктар габілітаваны, прафесар, факультэт міжнародных адносін Універсітэта ў Беластоку.
• Andruś Asmykovič — перакладчык з нямецкай, англійскай і беларускай моў.
• Michał Zwierzykowski — прафесар, доктар габілітаваны, кафедра гісторыі Універсітэта імя Адама Міцкевіча ў Познані.
• Мікалай Паўловіч — гісторык-краязнаўца.
• Marek Ferenc — доктар навук (PhD), прафесар Ягелонскага ўніверсітэта.
• Dzmitry Nikanovich — доктар навук (PhD), незалежны даследчык у галіне медыя.
• Tatsiana Espevig — навуковая супрацоўніца, доктарка навук (PhD), Нарвежскі інстытут даследаванняў біаэканомікі.
• Karin Friedrich — прафесарка, доктарка навук, Універсітэт Абердзіна.
• Oleh Odnorozhenko — доктар габілітаваны ў галіне гісторыі, старшы навуковы супрацоўнік Інстытута ўкраінскай археаграфіі.
• Gabriel Wolanski — студэнт.
• Slawomir Sierakowski — прэзідэнт праграмнай рады канферэнцыі Impact CEE, кіраўнік Krytyka Polityczna.
• Леонид Тимошенко — прафесар, Украіна.
• Alla Kozhinowa — доктарка габілітаваная, прафесарка Інстытута польскай мовы Польскай акадэміі навук.
• Tomasz Kempa — прафесар, Інстытут гісторыі і архіўнай справы Універсітэта Мікалая Каперніка ў Торуні.
• Uladzimir Shcherbau — эксперт у галіне правоў чалавека.
• Katja Artsiomenka — прафесарка, доктарка навук, Універсітэт прыкладных медыя ў Кёльне.
• Ekaterina Pierson-Lyzhina — запрошаная выкладчыца, Свабодны ўніверсітэт Бруселя.
• Zina Gimpelevich — ганаровая прафесарка, Універсітэт Ватэрлоо, Канада.
• Janina-Elżbieta Smułkowa — доктарка габілітаваная, прафесарка, Варшаўскі ўніверсітэт (на пенсіі).
• Andreas Beyer — прафесар, доктар навук, Кёльнскі ўніверсітэт.