Праваабаронца, кіраўнік Праваабарончага цэнтра «Вясна» і лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру Алесь Бяляцкі далучыўся да ліку падпісантаў адкрытага ліста ў падтрымку стварэння Беларускага даследчага ўніверсітэта імя Астафея Валовіча.

Раней адкрыты ліст сярод іншых падпісала жонка Алеся Бяляцкага, даследчыца, журналістка і праваабаронца Наталля Пінчук. На той момант Алесь Бяляцкі знаходзіўся ў зняволенні ў Беларусі і не меў магчымасці асабіста падтрымаць ініцыятыву. Цяпер, пасля вызвалення і прымусовай дэпартацыі з Беларусі, ён далучыўся да ліку падпісантаў.

На сёння адкрыты ліст у падтрымку Універсітэта Валовіча падпісалі больш за 60 прадстаўнікоў і прадстаўніц міжнароднай акадэмічнай, інтэлектуальнай і грамадзянскай супольнасці. Сярод іх – нобелеўскія лаўрэаты Алесь Бяляцкі і Святлана Алексіевіч, прафесарка гісторыі Марсі Шор і прафесар філасофіі Джэйсан Стэнлі, былы амбасадар Швецыі ў Беларусі Стэфан Эрыксан, галоўны рэдактар Gazeta Wyborcza Адам Міхнік, старшыня Рады Беларускай Народнай Рэспублікі ў выгнанні Івонка Сурвіла, украінскі гісторык Яраслаў Грыцак, а таксама даследчыкі, выкладчыкі і эксперты з ЗША, Канады, Вялікабрытаніі, Германіі, Аўстрыі, Нарвегіі, Бельгіі, Польшчы, Літвы, Украіны і Беларусі.

У адкрытым лісце падкрэсліваецца неабходнасць стварэння незалежнай беларускай даследчай інстытуцыі ў Еўропе, здольнай аб’яднаць беларускую акадэмічную супольнасць, якая апынулася ў выгнанні, і стаць платформай для даследаванняў, міжнароднага супрацоўніцтва і падрыхтоўкі новага пакалення беларускіх навукоўцаў.

«Для нас подпіс Алеся Бяляцкага – гэта не толькі падтрымка канкрэтнай адукацыйнай ініцыятывы, але і важны знак салідарнасці з беларускай акадэмічнай супольнасцю ў выгнанні і ўнутры Беларусі. Абсалютна неабходна стварыць адкрытую прастору для мыслення, заснаванага на прынцыпах акадэмічнай свабоды, еўрапейскіх каштоўнасцях і правах чалавека, умацаваць беларускую ідэнтычнасць і традыцыі мультыкультуралізму, садзейнічаць дэмакратычнаму развіццю беларускага грамадства і пашырэнню яго акадэмічнага, інтэлектуальнага і культурнага патэнцыялу. Значэнне беларускага ўніверсітэта для Беларусі цяжка пераацаніць – і мы павінны зрабіць усё, каб ён распачаў сваю паўнавартасную дзейнасць», — падкрэслівае аргкамітэт будучага ўніверсітэта.

Пра ініцыятыву

Беларускі даследчы ўніверсітэт імя Астафея Валовіча на гэтым этапе развіваецца як акадэмічная ініцыятыва і праект, вакол якога створаная Асацыяцыя «Беларускі даследчы ўніверсітэт імя Астафея Валовіча», зарэгістраваная ў Польшчы.

Праект задуманы як незалежны беларускі даследчы ўніверсітэт, які ў перспектыве мог бы дзейнічаць як вышэйшая навучальная ўстанова ў Польшчы. Яго мэта – не стварэнне яшчэ аднаго бакалаўрскага ўніверсітэта або выключна анлайн-праграмы, а фарміраванне даследчай інстытуцыі еўрапейскага ўзроўню, якая будзе спецыялізавацца на вытворчасці ведаў, даследаваннях і экспертнай дзейнасці найперш на беларускай мове, у розных галінах беларусазнаўства.

У планаванай мадэлі цэнтральнае месца займаюць навуковыя даследаванні, публікацыі, міжнародныя даследчыя праекты і супрацоўніцтва з акадэмічнымі партнёрамі. Адукацыйная дзейнасць арыентаваная найперш на магістарскія і дактаранцкія праграмы. Асноўнымі мовамі акадэмічнай працы вызначаныя беларуская і англійская.

Чаму ўзнікла такая ініцыятыва

Праект паўстаў як адказ на сістэмнае разбурэнне акадэмічнай свабоды ў Беларусі пасля 2020 года, вымушаную эміграцыю выкладчыкаў, даследчыкаў і студэнтаў, а таксама неабходнасць захавання беларускага інтэлектуальнага патэнцыялу.

За апошнія гады значная частка беларускай акадэмічнай супольнасці працягнула сваю працу ў еўрапейскіх і паўночнаамерыканскіх універсітэтах. Гэта адкрывае новыя магчымасці для міжнароднага супрацоўніцтва, але адначасова стварае рызыку страты агульнай беларускай даследчай прасторы.

Ініцыятары праекта зыходзяць з таго, што беларускія даследчыкі ў выгнанні – гэта не толькі супольнасць, якая патрабуе падтрымкі. Гэта таксама крыніца ведаў пра Беларусь, экспертнага досведу, міжнародных сувязяў і даследчых кампетэнцый, неабходных для разумення сучасных працэсаў і будучай трансфармацыі краіны.

Месца праекта ў беларускай адукацыйнай экасістэме

Праект не супрацьпастаўляе сябе існуючым беларускім адукацыйным ініцыятывам і не імкнецца дубляваць іх дзейнасць.

Мэта Беларускага даследчага ўніверсітэта імя Астафея Валовіча – стварыць асобны даследчы цэнтр беларускай навукі, адкрыты для супрацоўніцтва з універсітэтамі, даследчымі цэнтрамі, грамадзянскімі арганізацыямі і фондамі.

Што ўжо зроблена

На сёння вакол праекта:

●  сфарміраваная супольнасць больш як 50 даследчыкаў;

●  у Польшчы зарэгістраваная Асацыяцыя «Беларускі даследчы ўніверсітэт імя Астафея Валовіча»;

●  падрыхтаваныя канцэпцыя развіцця, стратэгічны і акадэмічны планы;

●  праводзяцца адкрытыя лекцыі і публічныя дыскусіі;

●  працуюць афіцыйны сайт і сацыяльныя сеткі праекта.

Наступны этап

Наступным этапам развіцця павінны стаць інстытуцыйная і палітычная падтрымка, партнёрствы з польскімі і міжнароднымі ўніверсітэтамі, а таксама прыцягненне фінансавання для запуску пілотнай фазы.

Адкрыты ліст

Адкрыты ліст застаецца адкрытым для новых подпісаў прадстаўнікоў акадэмічнай, экспертнай і грамадзянскай супольнасці.

Азнаёміцца з поўным тэкстам ліста можна на сайце Універсітэта Валовіча: valovic.university/open-letter

Каб далучыцца да адкрытага ліста, напішыце нам: admin@valovic.university

У Літве зараз знаходзіцца болей за 20 кваліфікаваных беларускіх даследчыкаў і выкладчыкаў гісторыі, якія працягваюць заставацца ў прафесіі або шукаюць магчымасці працягваць даследаванні і выкладанне беларускай гісторыі. Гэтыя і іншыя пытанні абмяркоўваліся падчас круглага стала «Беларускія даследчыкі і даследаванні Беларусі ў Літве: магчымасці і праблемы», які адбыўся 5 сакавіка 2026 года ў анлайн-фармаце.

Круглы стол быў арганізаваны ў межах ініцыятывы па развіцці супольнасці (Community Building Initiatives) праграмы Еўрапейскага саюза EU4BELARUS: Support to Advanced Learning and Training (SALT II). У ім прынялі ўдзел 26 беларускіх і літоўскіх даследчыкаў, а таксама эксперты з іншых краін. Гэта ўжо другі круглы стол ў межах ініцыятывы. Першы быў прысвечаны беларускім даследчыкам і даследаванням Беларусі ў Польшчы (падрабязней).

Суарганізатарамі выступілі Форум гістарычных даследаванняў Беларусі Нямецкага таварыства па даследаванні Усходняй Еўропы (Берлін), Асацыяцыя «Беларускі даследчы ўніверсітэт імя Астафея Валовіча» (Варшава) і Беларуская асацыяцыя адукацыі і навукі (Вільнюс). Дыскусію мадэраваў прафесар Віктар Шадурскі. З асноўнымі дакладамі выступілі д-р Сцяпан Захаркевіч і д-р Томаш Блашчак, пасля чаго адбылося абмеркаванне актуальных праблем развіцця беларусацэнтрычных даследаванняў у Літве, якімі займаюцца як беларускія, так і літоўскія даследчыкі.

Галоўныя высновы абмеркавання

• Літва займае другое месца пасля Польшчы паводле колькасці беларусаў, якія былі вымушаныя эміграваць пасля 2020 года. Сёння ў Літве знаходзіцца каля 20–30 кваліфікаваных гісторыкаў – даследчыкаў і выкладчыкаў. Калі дадаць да гэтай групы прадстаўнікоў іншых гуманітарных і сацыяльных навук, іх колькасць можа быць у два-тры разы большай. Ва ўмовах працяглых рэпрэсій аўтарытарнага рэжыму супраць беларусаў як у самой краіне, так і за яе межамі гэтая колькасць пастаянна павялічваецца, а дакладна падлічыць, колькі прадстаўнікоў той ці іншай спецыяльнасці апынуліся ў эміграцыі, пакуль немагчыма.
• Парасонавай інстытуцыяй для значнай колькасці беларускіх даследчыкаў розных навуковых дысцыплін у Літве застаецца Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт. Ва ўніверсітэце дзейнічае некалькі бакалаўрскіх і магістарскіх праграм, у тым ліку бакалаўрская праграма «Гісторыя». Яны аб’ядноўваюць як беларускіх даследчыкаў і выкладчыкаў, так і спецыялістаў з Літвы, Польшчы, Украіны, ЗША і іншых краін. З ЕГУ афілявана некалькі навуковых часопісаў, якія даюць магчымасць друкаваць вынікі даследаванняў, у тым ліку беларускіх даследчыкаў у выгнанні. З 2000 года там выдаецца часопіс «Topos», прысвечаны даследаванням культуры, які ўваходзіць у базу Scopus. У пералік выданняў ЕГУ таксама ўваходзяць штогоднік «CTRL+C», прысвечаны рэфлексіі спадчыны, і штогоднік «Цайтшрыфт» (2011–2023), прысвечаны яўрэйскім даследаванням. Яшчэ некалькі выданняў падтрымліваецца ЕГУ.
• Разам з тым некаторыя ўдзельнікі дыскусіі адзначылі зніжэнне актыўнасці ЕГУ ў сферы гістарычных даследаванняў. У якасці прыкладаў згадваліся выданні, што раней выходзілі ва ўніверсітэце: «Беларускі гістарычны агляд», штогоднік «Homo Historicus» (2008–2012), а таксама часопіс «Перекрестки» (2004–2019). Бакалаўрская праграма па гісторыі ў ЕГУ не знайшла падтрымкі і будзе зачыненая.
• Асобнай пляцоўкай для самарэалізацыі беларускіх даследчыкаў у Літве застаюцца недзяржаўныя арганізацыі і медыя, якія таксама рэалізуюць даследчыя і адукацыйна-асветніцкія праекты для беларусаў і па беларускай праблематыцы. Частка даследчыкаў знайшла сябе ў экспертнай дзейнасці.
• Што да працаўладкавання на сталую або часовую працу ў літоўскія навуковыя і адукацыйныя ўстановы, то яно звычайна патрабуе ведання літоўскай мовы. На сучасным этапе гэта застаецца сур’ёзным бар’ерам. У такіх умовах для захавання беларускіх даследчыкаў у прафесіі асабліва важнай становіцца грантавая падтрымка, перадусім праграма ЕС SALT.
• Пры гэтым у Літве, у параўнанні з Польшчай, істотна менш арганізацый і навуковых інстытуцый, якія могуць падтрымліваць даследчыкаў. Як падкрэсліў адзін са спікераў круглага стала, пастаянныя пошукі грантаў і праектаў могуць станавіцца прычынай зніжэння этычных і даследчых стандартаў, што негатыўна ўплывае на канкурэнтаздольнасць у заходняй акадэміі ў доўгатэрміновай перспектыве. У выніку значная частка беларускіх даследчыкаў у эміграцыі апынулася ў сітуацыі стратэгічнай няўпэўненасці.
• Удзельнікі круглага стала таксама звярнулі ўвагу на амаль поўную адсутнасць прафесійных сувязяў літоўскіх даследчыкаў з калегамі, якія знаходзяцца ў Беларусі. Такая сітуацыя непазбежна вядзе да разыходжання ў падыходах да інтэрпрэтацыі важнейшых падзей і асобаў сумеснай гісторыі двух народаў. Такім чынам, гаворка ідзе не толькі пра сённяшні выклік, але і пра сур’ёзную праблему на будучыню.

Прапановы ўдзельнікаў

1. Як і падчас папярэдніх дыскусій, удзельнікі назвалі важнай задачай узмацненне каардынацыі беларускага даследчага асяроддзя за мяжой. Была адзначана паспяховая дзейнасць англамоўнай пляцоўкі H-Belarus. Разам з тым застаецца нявырашаным пытанне стварэння аналагічнай электроннай пляцоўкі на беларускай мове. Яе можна стварыць з нуля, аднак больш аптымальным варыянтам удзельнікі лічаць выбар ужо існуючай структуры, якая мае пэўныя напрацоўкі ў гэтым напрамку, з наступнай шырокай інфармацыйнай падтрымкай.
2. Важным напрамкам прызнана пашырэнне тэматыкі даследаванняў і публікацый. Замежныя калегі чакаюць ад беларускіх навукоўцаў прапаноў больш сучасных і актуальных даследчых праектаў, у тым ліку па аналізе гістарычных і сучасных праблем Беларусі ў шырэйшым рэгіянальным і глабальным кантэксце, а таксама ў параўнанні з іншымі краінамі, перадусім суседнімі. Перспектыўным застаецца таксама публікаванне вынікаў даследаванняў у рэйтынгавых міжнародных выданнях на англійскай мове.
3. Удзельнікі дыскусіі таксама падкрэслілі перспектыўнасць падрыхтоўкі абагульняючых навуковых і навукова-папулярных прац па гісторыі Беларусі, развіцці яе адносін з суседнімі краінамі – на беларускай, англійскай, літоўскай і іншых мовах, – а таксама па іншых тэмах. Такія публікацыі мэтазгодна рыхтаваць сумесна з літоўскімі і іншымі замежнымі навукоўцамі і размяшчаць у адкрытым доступе. Пры гэтым важна арыентавацца на шырокае кола беларускіх чытачоў і слухачоў, перадусім на моладзь.
4. Ва ўмовах павышэння цікавасці беларусаў да сямейнай гісторыі і генеалагічных даследаванняў спецыялістам у гэтай сферы варта надаць больш увагі падрыхтоўцы метадычных і інфармацыйных матэрыялаў, а таксама распрацоўцы новых анлайн- і афлайн-курсаў па гэтых тэмах.
5. У пашырэнні навуковых кантактаў паміж беларускімі і літоўскімі даследчыкамі значную ролю маглі б адыграць узаемныя папулярныя гісторыі Беларусі і Літвы, напісаныя прадстаўнікамі іншых краін. За прыклад можна ўзяць досвед нямецка-французскіх сумесных адукацыйных гістарычных праектаў.

Больш за 50 беларускіх гісторыкаў пасля 2020 года былі вымушаныя пакінуць краіну і працягнуць працу ў Польшчы. Да 2020 года на сталай працы ў гэтай краіне знаходзілася не больш за 20 даследчыкаў з Беларусі. Гэтыя лічбы былі агучаны падчас круглага стала «Беларускія даследчыкі і даследаванні Беларусі ў Польшчы: магчымасці і праблемы», які адбыўся 12 лютага 2026 года ў анлайн-фармаце.

Круглы стол ладзіўся ў межах ініцыятывы па развіцці супольнасці (Community Building Initiatives) праграмы Еўрапейскага саюза EU4BELARUS: Support to Advanced Learning and Training (SALT II). У ім прынялі ўдзел 33 беларускія і польскія даследчыкі, а таксама эксперты з іншых краін. Суарганізатарамі выступілі Форум гістарычных даследаванняў Беларусі Нямецкага таварыства па даследаванні Усходняй Еўропы (Берлін), Асацыяцыя «Беларускі даследчы ўніверсітэт імя Астафея Валовіча» (Варшава) і Беларуская асацыяцыя адукацыі і навукі (Вільнюс).

Дыскусію вёў прафесар Віктар Шадурскі. З асноўнымі дакладамі выступілі прафесарка Святлана Сяльверстава і прафесар Андрэй Масквін, пасля чаго адбылося абмеркаванне актуальных праблем развіцця беларусацэнтрычных даследаванняў у Польшчы.

Удзельнікі і арганізатары круглага стала падкрэслілі, што гістарычныя даследаванні з’яўляюцца толькі часткай развітага беларусазнаўства ў Польшчы, якое мае працяглую гісторыю і шырока прадстаўлена ў навукова-даследчых і аналітычных цэнтрах, а таксама ўніверсітэтах краіны.

Галоўныя высновы абмеркавання

• Удзельнікі адзначылі, што пасля 2020 года ў Польшчу былі вымушаныя выехаць больш за 50 прафесійных гісторыкаў з Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, універсітэтаў, музеяў і архіваў. Гэтая вымушаная міграцыя стала вынікам рэпрэсіўнай палітыкі ў Беларусі, але адначасова прывяла да ўзмацнення беларусацэнтрычных даследаванняў у Польшчы.
  
• Пасля пераезду частка даследчыкаў атрымала міжнародную і польскую падтрымку, што дазволіла ім заставацца ў прафесіі. Некаторыя атрымалі пастаянныя працоўныя месцы ў польскіх навуковых і адукацыйных установах.
  
• Вынікі працы беларускіх даследчыкаў замежжа публікуюцца ў навуковай перыёдыцы і выходзяць у выглядзе манаграфій на беларускай, польскай і англійскай мовах. У Польшчы працягваюць выходзіць спецыялізаваныя выданні па беларускай праблематыцы, у тым ліку «Беларускі гістарычны агляд» (заснаваны ў 1994 г.), «Беларускі гістарычны зборнік» (Białoruskie Zeszyty Historyczne), «Гадавік Цэнтра беларускіх студыяў» (Rocznik Centrum Studiów Białoruskich), «Беларусь і Свет» і The Free Belarus Journal (Часопіс Вольнай Беларусі). У той жа час адзначалася, што гэтыя выданні сутыкаюцца з фінансавымі цяжкасцямі і маюць абмежаваную прысутнасць у міжнародных рэйтынгавых базах. У значнай ступені яны арыентаваныя на беларускую аўдыторыю, што стварае рызыку фарміравання замкнёнай акадэмічнай прасторы. Падобная праблема тычыцца і канферэнцый ды іншых навуковых мерапрыемстваў.
  
• Удзельнікі звярнулі ўвагу на скарачэнне кантактаў паміж даследчыкамі за мяжой і тымі, хто працягвае працаваць у Беларусі. Гэта можа прывесці да паступовага разыходжання акадэмічных дыскурсаў, як гэта ўжо адбывалася ў перыяд БССР.
  
• Сур’ёзным выклікам застаецца падрыхтоўка новага пакалення беларусацэнтрычных спецыялістаў. Многія маладыя гісторыкі і грамадазнаўцы, вымушаныя пакінуць Беларусь, маюць абмежаваныя магчымасці атрымання грантаў, абароны магістарскіх і доктарскіх дысертацый і працягнення акадэмічнай кар’еры. Ідэі адкрыцця магістарскіх праграм з беларускай мовай навучання і абароны дысертацый па беларускай праблематыцы на беларускай мове абмяркоўваюцца, але сістэмныя рашэнні пакуль не знойдзены.
  
• Выклікі існуюць і ў сферы беларускамоўнай адукацыі ў сацыяльна-гуманітарных навуках. Працягваюць дзейнасць «Вольны Беларускі ўніверсітэт» Беластоцкі філіял Вышэйшай школы менеджарскіх кадраў, прызначаны для беларускіх студэнтаў і выкладчыкаў, адкрытыя лекцыі ў польскіх гарадах арганізуе асацыяцыя «Беларускі даследчы ўніверсітэт імя Астафея Валовіча». Аднак гэтыя ініцыятывы пакуль не вырашаюць у поўнай меры пытанне падрыхтоўкі новых беларусацэнтрычных спецыялістаў вышэйшай кваліфікацыі.
  
• Удзельнікі адзначылі колькасны і якасны рост мерапрыемстваў па папулярызацыі ў Польшчы гісторыі, мовы і культуры Беларусі. Ініцыятывы рэалізуюцца як на прафесійным узроўні, так і энтузіястамі ў розных гарадах. Аднак у грамадскай прасторы бракуе сістэматызаванай інфармацыі пра гэтую дзейнасць, а каардынацыя і абмен досведам застаюцца абмежаванымі.
  
• У цэлым удзельнікі адзначылі, што беларускія даследчыкі ў Польшчы дасягнулі прыкметных вынікаў у навуковай, педагагічнай і асветніцкай дзейнасці. Разам з тым адчуваецца дэфіцыт гарызантальных сувязей і структур, здольных аб’яднаць беларускіх і польскіх даследчыкаў.
  
• Пакуль не існуе прафесійнай асацыяцыі, якая б забяспечвала сістэмны абмен інфармацыяй пра навуковыя вынікі, мерапрыемствы і сумесныя праекты. У якасці аднаго з крокаў абмяркоўвалася стварэнне электроннай каардынацыйнай пляцоўкі на беларускай мове з улікам досведу платформы «H-Belarus», што дзейнічае з верасня 2025 года ў межах сеткі H-Net на англійскай мове.

Прапановы ўдзельнікаў

Адзначана перспектыва супрацоўніцтва з беларускім бізнесам у Польшчы і іншых краінах для пошуку дадатковых крыніц фінансавання даследаванняў і публікацый.

1. Сярод першачарговых задач удзельнікі вылучылі неабходнасць узмацнення каардынацыі беларускага даследчага асяроддзя за мяжой. У якасці аднаго з інструментаў адзначана пляцоўка «H-Belarus», а таксама прапанавана абмеркаваць стварэнне прафесійнага аб’яднання беларускіх даследчыкаў і электроннай платформы для сістэмнай каардынацыі.
   
2. Важным напрамкам прызнана пашырэнне тэматыкі даследаванняў і публікацый. Замежныя калегі чакаюць прапаноў па больш сучасным і актуальным даследчым праектам, у тым ліку па аналізе гістарычных і сучасных праблем Беларусі ў шырэйшым рэгіянальным і глабальным кантэксце, у параўнанні з іншымі краінамі, перадусім суседнімі. Перспектыўным застаецца выхад у рэйтынгавыя міжнародныя выданні на англійскай мове. Беларускім гісторыкам ў Польшчы варта быць больш актыўнымі і ініцыяваць сучасныя, актуальныя даследчыя праекты.
   
3. Для падтрымання кантактаў з калегамі ў Беларусі і пашырэння міжнароднай бачнасці даследаванняў прапанавана шырэй выкарыстоўваць фармат адкрытага доступу навуковых тэкстаў беларусаў, якія знаходзяцца за мяжой. Навуковым сувязям магла б спрыяць больш актыўная публікацыя ў замежнай перыёдыцы якасных рэцэнзій. Таксама падкрэслена неабходнасць падрыхтоўкі абагульняючых навуковых і навукова-папулярных прац па гісторыі Беларусі на беларускай і англійскай мовах, асабліва ва ўмовах узмацнення прапаганды і дэзінфармацыі. Такія публікацыі павінны быць арыентаваныя, у тым ліку, на моладзь. Перспектыўнымі для развіцця трансгранічных кантактаў з’яўляюцца падрыхтоўка бібліяграфічнага даведніка аб навуковых працах па беларускай праблематыцы, выдадзеных у Польшчы ў апошні час, а таксама правядзенне анлайн-сустрэч з аўтарамі манаграфій па беларускай гісторыі. 
   
4. Адзначана перспектыва супрацоўніцтва з беларускім бізнесам у Польшчы і іншых краінах для пошуку дадатковых крыніц фінансавання даследаванняў і публікацый.

Паводле даследавання, праведзенага кандыдатам сацыялагічных навук Генадзем Коршунавым і доктаркай сацыялагічных навук Аленай Шкуровай у студзені 2025 года, ініцыятыва стварэння Беларускага даследчага ўніверсітэта атрымала шырокую падтрымку – 90% апытаных лічаць яе актуальнай.

У апытанні ўзялі ўдзел 699 прадстаўнікоў прадэмакратычнай часткі беларускага грамадства: 235 рэспандэнтаў у Беларусі і 464 – за яе межамі.

На думку ўдзельнікаў апытання, ключавымі функцыямі новага ўніверсітэта павінны стаць:

Паводле даследавання, праведзенага кандыдатам сацыялагічных навук Генадзем Коршунавым і доктаркай сацыялагічных навук Аленай Шкуровай у студзені 2025 года, ініцыятыва стварэння Беларускага даследчага ўніверсітэта атрымала падтрымку 90% апытаных сярод прадэмакратычнай часткі беларускага грамадства.

У апытанні ўзялі ўдзел 699 чалавек: 235 у Беларусі і 464 за мяжой.

Паводле меркаванняў апытаных, ключавымі функцыямі ўніверсітэта павінны быць:

• адукацыйная;
• прасоўванне беларускай праблематыкі ў міжнароднай даследчыцкай прасторы;
• стварэнне пляцоўкі для камунікацыі беларускіх даследчыкаў.

Акрамя апытання, даследчыкі правялі 9 глыбінных інтэрв’ю з прадстаўнікамі беларускай бізнес-супольнасці ў ЗША, Літве, Польшчы, Швейцарыі і Эстоніі.

Удзельнікі інтэрв’ю сярод іншага адзначалі, што:

• беларусам патрэбны інтэлектуальны цэнтр для фармулявання агульных канцэпцый сучаснасці і будучыні;
• універсітэт павінен быць нацыянальна арыентаваны і грунтавацца на беларускай мове і культуры;
• каб універсітэт адпавядаў чаканням грамадства і партнёраў, трэба забяспечыць баланс паміж яго асноўнымі функцыямі: адукацыйнай, даследчай і камунікатыўнай.

Амаль усе ўдзельнікі інтэрв’ю заявілі пра гатоўнасць у той ці іншай форме падтрымліваць адукацыйныя ініцыятывы, у тым ліку Беларускі даследчы ўніверсітэт. «Калі я магу ў чымсьці быць карысным, то гатовы ўдзельнічаць», – адзначыў адзін з рэспандэнтаў.

23 верасня 2025 года Раённы суд у Варшаве (XII Гаспадарчы аддзел Нацыянальнага судовага рэестра) прыняў пастанову аб рэгістрацыі асацыяцыі Astafiej Valovic Belarusian Research University.

Арганізацыя атрымала нумар у KRS: 001195918 і мае юрыдычны адрас у Варшаве па вуліцы Aleje Jerozolimskie 89, лак. 43.

Рэгістрацыя асацыяцыі азначае завяршэнне падрыхтоўчага этапу і пераход да юрыдычна замацаванага існавання ініцыятывы па стварэнні Беларускага даследчага ўніверсітэта імя Астафея Валовіча.

Гэта ўжо ўніверсітэт? Яшчэ не. Але першы крок, каб універсітэт быў афіцыйна прызнаны ў адукацыйнай прасторы Польшчы.

Беларускі даследчы ўніверсітэт імя Астафея Валовіча атрымаў уласны брэндбук – візуальны і сэнсавы вобраз, які адлюстроўвае яго каштоўнасці і місію.

Брэндбук утрымлівае місійную і візуальную частку, уключаючы лагатып з матывам традыцыйнага беларускага абярэга – саламянага павука, а таксама колеравую палітру, шрыфты і прынцыпы камунікацыі. У англамоўнай версіі назвы ўніверсітэта захоўваецца беларуская транслітарацыя Vałovič – як даніна нацыянальнай ідэнтычнасці і павагі да спадчыны.

Дакумент адкрыты для публічнага выкарыстання і прызначаны таксама для партнёраў і СМІ.

У лютым 2025 года на працягу трох дзён удзельнікі стратэгічнай сесіі ў Аўгустове (Польшча) фармулявалі місію, візію і каштоўнасці будучага ўніверсітэта, абмяркоўвалі яго стратэгічныя мэты, асаблівасці развіцця і магчымасці фандрайзінгу. У працы сесіі ўдзельнічалі эксперты з розных сфер – ад сацыялогіі і адукацыі да камунікацыі і фінансавання.

Асобная ўвага была нададзена аналізу рынку, прававым умовам заснавання ВНУ і камунікацыйнай стратэгіі. Па выніках сустрэчы было прынята рашэнне аб рэгістрацыі Асацыяцыі па стварэнні Беларускага даследчага ўніверсітэта ў Польшчы.